fbpx
Lart

Arterioskleroza: Simptomat, Diagnostifikimi dhe Trajtimi

Arteriet janë enët e gjakut që mbartin gjak nga zemra në pjesën tjetër të trupit tuaj. Arterioskleroza është sëmundje që shkakëton ngushtim dhe vështirësim të arterieve. Është gjithashtu e mundur që një arterie të bllokohet plotësisht. Arterioskleroza mund të quhet gjithashtu sëmundje arteriosklerotike kardiovaskulare.

arterioskleroza

Çfarë e shkakton arteriosklerozën?

Mjekët nuk e dinë saktësisht se çfarë shkakton arteriosklerozën. Së pari mund të zhvillohet kur shtresat e brendshme të arterieve tuaja dëmtohen. Shumë gjëra mund të shkaktojnë këto dëme, duke përfshirë:

  • Presion të lartë të gjakut
  • Kolesterol i lartë
  • Diabet
  • Pirja e duhanit
  • Dietë jo e shëndetshme
  • Mungesa e ushtrimeve
  • Historia familjare e sëmundjeve të zemrës

Kur ndodh dëmi, trupi juaj përpiqet të rregullojë arteriet tuaja. Procesi i riparimit krijon pllakë në muret e arterieve. Pllaka është e bërë me yndyrë, kolesterol, kalcium, dhe gjëra të tjera që gjenden natyrshëm në gjakun tuaj.

Me kalimin e kohës, kjo pllakë ndërtohet në arteriet tuaja, bëhet e vështirë dhe i bënë arteriet e ngushta. Ndonjëherë, pllaka mund të shpërthejë. Kjo shkakton  koagulim gjaku (e quajtur edhe trombozë). Nëse kjo ndodh në një arterie që mbartë gjak në zemrën tuaj, ajo mund të shkaktojë atak në zemër. Nëse ndodh në një arterie që bartë gjakun në trurin tuaj, mund të shkaktojë  goditje në tru.

Si ndikojnë nivelet e kolesterolit në arteriosklerozë?

Kolesteroli është një substancë dylli që trupi juaj përdor për të mbrojtur nervat, për të bërë indet e qelizave dhe për të prodhuar hormone të caktuara. Disa kolesterole janë thelbësore për shëndetin. Trupi juaj (sidomos mëlçia) mund të bëjë të gjithë kolesterolin që nevojitet. Trupi juaj gjithashtu merr pak kolesterol nga ushqimi që hani (të tilla si vezë, mish dhe produkte të qumështit).

Dy llojet më të rëndësishme të kolesterolit për tu ditur janë:

  • Lipoprotein me dendësi të ulët (LDU), ose kolesterol “i keq”
  • Lipoprotein me dendësi të lartë (LDL), ose kolesterol “i mirë”
  • Kolesteroli LDU është lloji i kolesterolit që shkon në bërjen e pllakës. Nivelet e larta të kolesterolit LDU mund të dëmtojnë arteriet tuaja dhe të kontribojnë në arteriosklerozë. Nga ana tjetër, një nivel i lartë i kolesterolit LDL mund të ndihmojë në mbrojtjen e arterieve dhe parandalimin e arteriosklerozës. 

Sa kontribon arterioskleroza në sëmundjet kardiovaskulare?

Aterioskleroza është shkaku kryesor i sëmundjes kardiovaskulare. Sëmundja kardiovaskulare është shkaku kryesor i vdekjes në Shtetet e Bashkuara. Llojet e sëmundjeve kardiovaskulare përfshijnë:

  • Sëmundja e arterieve koronare: Sëmundja e arterieve koronare ndodh kur pllaka ndërtohet në arteriet që furnizojnë gjak në zemrën tuaj. Kur fluksi i gjakut në muskujt e zemrës ngadalësohet ose kur arteriet bllokohen, mund të shkaktojë dhimbje në gjoks dhe sulm në zemër. 
  • Sëmundje e enëve të vogla: Sëmundja e enëve të vogla ndodh kur pllaka ndërtohet në enët e vogla të gjakut të zemrës suaj. Kjo mund të dobësojë zemrën tuaj dhe të shkaktojë dhimbje gjoksi, sidomos gjatë stërvitjes. 
  • Sëmundje cerebrovaskulare dhe goditjet: Një goditje ndodh kur një arterie që mbart gjakun në trurin tuaj bllokohet. Kjo mund të shkaktojë dëmtime të përkohshme ose të përhershme të trurit . Ju mund të humbni aftësinë për të parë, për të folur, ose për të lëvizur pjesë të trupit tuaj. 
  • Sëmundja arteriale periferike (SAP): SAP ndodh kur pllaka ndërtohet në arteriet që furnizojnë krahët dhe këmbët tuaja me gjak. Kjo mund të shkaktojë mpirje, dhimbje dhe ndoshta infeksion në gjymtyrët tuaja.

Në çfarë mënyra të tjera mund të ndikoj arterioskleroza në trupin tim?

Aneurizmi është një zonë e dobët në enët e gjakut që fryhet si tullumbace dhe bëhet abnormalisht i madh. Kur kjo ndodh, ena e gjakut mund të shqyhet dhe të shpërthejë. Arterioskleroza mund të shkaktojë një nga arteriet më të mëdha në trupin tuaj për të zhvilluar një aneurizëm. Për shembull, arterioskleroza mund të ndikojë në arterie të mëdha që mbart gjak nga zemra në pjesën tjetër të trupit tuaj (të quajtur aorta).

Arterioskleroza mund të ndikojë në arteriet e mëdha që bartin gjak në zorrët tuaj. Këto arteriet mund të bëhen aq të ngushta saqë nuk sigurojnë gjak të mjaftueshëm për tretje normale. Arterioskleroza gjithashtu mund të ndikojë në arteriet e mëdha që mbartin gjakun në veshkat tuaja. Kjo mund të kontribojë në dështimin e veshkave dhe presionin e lartë të gjakut.

Si mund ta parandaloj arteriosklerozën?

Një mënyrë e rëndësishme  për të parandaluar arteriosklerozën është duke bërë ndryshime të jetesës. Ndryshimet e jetesës mund të zvogëlojnë rrezikun e arteriosklerozës duke ju ndihmuar të humbni peshë, te ulni kolesterolin , rrisni kolesterolin dhe të ulni presionin e gjakut. Ajo gjithashtu mund të ndihmojnë në kontrollin e sheqerit në gjak, gjë që është e rëndësishme nëse keni diabet.

Nëse jeni në rrezik  të lartë për arteriosklerozë, mjeku juaj mund të rekomandojë që ju të merrni një ilaç të quajtur Statin. Statinët ngadalësojnë prodhimin e kolesterolit të trupit tuaj. Ata gjithashtu heqin ndërtimin e kolesterolit nga arteriet tuaja.

 

Çfarë ndryshimesh jetese mund të ndihmojnë në parandalimin e aterosklerozës?

Ndryshimet e mëposhtme të jetesës do të ulin rrezikun e aterosklerozës:

  • Ushtrimi mund t’ju ndihmojë të humbni peshë nëse jeni mbipeshë ose obezë. Gjithashtu ndihmon në rritjen e kolesterolit  dhe uljen e kolesterolit. Përpiquni të punoni deri në një mesatare prej 40 minutash të aktivitetit fizik të moderuar dhe të fuqishëm, 3-4 herë në javë. Bisedoni me mjekun tuaj para se të filloni një plan ushtrimi.
  • Ndaloni pirjen e duhanit – Pirja e duhanit mund të dëmtojë enët e gjakut, të zvogëlojë rrjedhjen e gjakut përmes enëve dhe të ul kolesterolin tuaj . Edhe ekspozimi ndaj tymit të dorës së dytë mund të ndikojë në enët e gjakut dhe kolesterolit. Bisedoni me mjekun tuaj për zhvillimin e një plani për t’ju ndihmuar të ndaloni pirjen e duhanit.
  • Hani një dietë të shëndetshme për zemrën – Një dietë e shëndetshme e zemrës përfshin një shumëllojshmëri të frutave dhe perimeve të freskëta, drithërat, peshqit, mishra te padhjamosur dhe yndyrnat “e mira”. Një dietë mesdhetare është një dietë shumë e shëndetshme për zemrën.
  • Menaxhimi i stresit – Mundohuni të reduktoni stresin tuaj. Mënyrat për t’u marrë me stresin përfshijnë teknikat e frymëmarrjes dhe relaksimit të thellë, të tilla si meditimi dhe stërvitja e butë (për shembull, ecje ose yoga). Biseda me një mik, një anëtar të familjes ,ose një trajtim profesional shëndetësor mund të jetë gjithashtu i dobishëm.

 

A duhet të marr Statin?

Mjeku juaj ka një mënyrë për të llogaritur rrezikun e zhvillimit të arteriosklerozës në bazë të moshës, gjinisë, nivelit të kolesterolit, presionit të gjakut dhe faktorëve të tjerë. Nëse jeni në rrezik  të lartë, mjeku juaj mund të rekomandojë që të merrni statin.

 

Po sikur ndryshimet e jetesës  / ose statina të mos jenë të mjaftueshme?

Mjeku juaj mund të përshkruajë ilaçe të tjera për të ulur tensionin e gjakut ose nivelin e kolesterolit dhe për të parandaluar mpiksjen e gjakut. Për shembull, nëse jeni 50 deri në 59 vjeç dhe keni një rrezik të lartë për sëmundje të zemrës, mjeku juaj mund të dëshirojë që të merrni dozë të ulët aspirina çdo ditë. Aspirina ndihmon në mbajtjen e gjakut tuaj nga formimi i mpiksjeve që mund të bllokojnë arteriet tuaja. Mos filloni të merrni aspirinë pa folur fillimisht me mjekun tuaj.

Nëse keni arteriosklerozë të rëndë ose jeni diagnostikuar me sëmundje kardiovaskulare, mjeku juaj mund të rekomandojë një procedurë  për të hapur arteriet tuaja të bllokuara ose kirurgji për të anashkaluar bllokimin.

 

Pyetje per mjekun tuaj

  • A jam në rrezik për arteriosklerozë?
  • Çfarë ndryshimesh mund të bëjë për të zvogëluar rrezikun tim?
  • A kam nevojë për ndonjë test?
  • A kam kolesterol të lartë?
  • Cila është shkaku më i mundshëm i aterosklerozës sime?
  • Si ndihmon dieta ime për arteriosklerozën?
  • A jam në rrezik për sulme në zemër apo komplikime të tjera?
  • A kam nevojë për ilaçe? Kirurgji?
Shpërndaj
Sëmundje - Probleme.me
Sëmundje - Probleme.me

Probleme.me prezanton para jush enciklopedinë më të madhe shqiptare për sëmundje. Nëse keni ndonjë sygjerim apo informacion që mendoni se duhet ta mbulojmë na kontaktoni në [email protected]